حسن بصری رحمه الله میگوید:
"إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى إِذَا أَرَادَ أَنْ يَقْبِضَ رُوحَ عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ، اطْمَأَنَّتِ النَّفْسُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى، وَاطْمَأَنَّ اللَّهُ إِلَيْهَا."
«چون خداوند اراده کند جان بنده مؤمنش را بگیرد، نفس او آرام و مطمئن به سوی پروردگار میرود؛ و خداوند نیز با رضایت و رحمت خویش، آن را میپذیرد.»
تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص ۵۸.
روزی امام علی بن ابیطالب (کَرَّمَ اللهُ وَجهَه) به گورستان رفت و خطاب به مردگان گفت:
«خانههایتان دیگر ساکنان تازهای یافتهاند،
اموالتان تقسیم شده،
و همسرانتان به ازدواج دیگران درآمدهاند.
این است خبرِ ما از دنیا،
شما چه خبری دارید؟»
سپس فرمود:
«قسم به کسی که جانم در دست اوست، اگر به آنان اجازه سخن گفتن داده میشد، بیتردید میگفتند:
بهترین توشه، تقواست.»
پینوشت: امام علی (رضي الله عنه) با این رفتار، در واقع گفتوگویی مثالی و نمادین با اهل قبور برقرار کرد تا حقیقت فنا و بیوفایی دنیا را مجسّم سازد. این خطاب، نه از سر انتظار پاسخ شنیدنی، بلکه برای تذکر و بیدارسازی دلهای زنده است؛ نوعی گفتوگوی تمثیلی که مخاطبِ حقیقیاش انسانِ غافل از مرگ است، نه مردگانِ در خاک.
خَصیف بن عبدالرحمن، در بیماریای که به وفاتش انجامید، چنین میگفت:
"اللَّهُمَّ عَلَى مَا فِيَّ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ أَنِّي أُحِبُّكَ وَأُحِبُّ رَسُولَكَ."
«خدایا! با همهٔ آنچه (از خطاها و گناهان) که در وجود من هست، تو خودت میدانی که من تو و پیامبرت را دوست دارم.»
المحتضرین، ابن أبي الدنیا، ص ۱۲۹، ش: ۱۶۳.
مُـرد
و او را به جهنـم بُردند، گفت: پس دوستانم کجا هستند؟! گفتند: پـس از مـرگ تو تـوبه کردند..!!
فضیل بن عیاض رحمهالله دربارهٔ دلیل زیبایی بهشت میگفت:
"حَسُنَتِ الْجَنَّةُ لِأَنَّ عَرْشَ رَبِّ الْعَالَمِينَ سَقْفُهَا."
بهشت زیباست، چون سقف آن، عرشِ ربالعالمین است!
صفة الجنة، ابن أبي الدنيا، شم ۱۷.
پادشاهی روزی به وزیر خویش گفت:
چه خوب است اگر پادشاهی جاودانه باشد!
وزیر گفت:
اگر جاودانه بود، نوبت به تو نمیرسید!!!
حاتم رحمه الله:
"فإني نظرت إلى الخلق، فإذا كل شخص له محبوب، فإذا وصل إلى القبر فارقه محبوبه، فجعلت محبوبي حسناتي لتكون في القبر معي."
به مردم نگاه کردم؛ دیدم هر کس برای خودش یار و محبوبی دارد، اما چون به قبر میرسد، محبوبش از او جدا میشود.
پس من نیکیهایم را یار خویش قرار دادم تا در قبر — و آنجا که همه تنها میمانند — همراهم باشند.
مختصر منهاج القاصدین، ص ۲۴.
