ابن ابیحاتم، ابونصر در الإبانة، خطیب در تاریخ خود، و لالکائی در السُّنّة، از ابنعباس رضياللهعنهما دربارهٔ این آیه:
﴿يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ﴾
(روزی که چهرههایی سفید و چهرههایی سیاه میگردد) [آلعمران: ۱۰۶]
روایت کردهاند که گفت:
"تبيض وُجُوه أهل السّنة وَالْجَمَاعَة وَتسود وُجُوه أهل الْبدع والضلالة."
«چهرههای اهلِ سنّت و جماعت سفید میگردد، و چهرههای اهلِ بدعت و گمراهی سیاه میشود.»
الدر المنثور،جلال الدين السيوطي، ج ۲، ص ۲۹۱.
از ابنعباس رضیاللهعنهما نقل شده است که خبر درگذشتِ برادرش قُثَم را، در حالی که در سفر بود، به او رساندند. پس «إنا لله و إنا إلیه راجعون» گفت، سپس از مسیر کنار رفت، شتر خود را خواباند و دو رکعت نماز خواند و و در تشهّد آن دو رکعت اندکی طولانیتر ماند. بعد بلند شد و به سمت سواریاش برگشت، در حالی که میگفت:
{ وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ }
«و از شکیبایی و نماز یاری جویید، و نماز؛ جز بر فروتنان، دشوار و گران است.» [البقرة: ۴۵]
تفسیر ابن کثیر.
ظاهراً به این دلیل نشستن موقع تشهد را کمی طولانی کرد که دعا کند؛ چراکه یکی از مواضع دعا در نماز، بعد از تشهد و قبل از سلام دادن است.
هدهد در نقل اخبار بادقت بود:
{ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ } «و از [سرزمین] سبأ خبری موثق برایت آوردهام.»
او نگفت: شنیدم یا خواندم یا آنطور به من رسیده و…
همچنین موضع گیری سلیمان پیامبر علیه السلام نیز همانند بسیاری از ما "تایید بی چون و چرا" نبود!
بلکه فرمود:
{ سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ } «خواهیم دید که آیا راست گفتهای یا دروغگویی.»
اطمینان از یک خبر پیش از تصدیق یا قبول آن، منهج انبیاست.
| منقول است.
جوان: «شیخ، یهود و نصاری را تکفیر نکن. خداوند در قرآن فرموده:
{ لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ }
"دین شما برای خودتان، و دین من برای خودم."»
شیخ: «این آیه در کدام سوره است؟»
جوان: «در سورهٔ کافرون!»
اعتراف به برتریهای دیگران، خصلت پیامبران عليهم الصلاة والسلام است:
وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا...
«و برادرم هارون زبانش از من فصیحتر است...» [القصص : ۳۴]
و انکار فضیلتهای دیگران، صفت شیطان است:
قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ...
«گفت: من از او بهترم.» [ص : ۷۶]
🌙 معرفی نرمافزار قرآن «وحی» (Wahy)
تجربهای نو در تلاوت، تدبر و فهم قرآن کریم
در دنیای امروز که فناوری، همراه زندگی روزمرهمان شده، اپلیکیشن «وحی» (Wahy) تلاشی است برای پیوند میان نور وحی و ابزارهای نوین. این نرمافزار با بهرهگیری از طراحی الهامگرفته از مصحف شریف و امکانات پیشرفته، تجربهای متفاوت و عمیق از تلاوت، تدبر و یادگیری قرآن کریم را برای کاربران در هر سطحی فراهم میسازد؛ چه آغازگر راه باشید و چه حافظ کل قرآن.
---
✨ ویژگیهای برجسته «وحی»
۱. تلاوت و ترجمه واژهبهواژه:
قابلیتی منحصربهفرد برای یادگیری دقیق معنا و تلفظ آیات، بسیار سودمند برای کودکان و کسانی که زبان مادریشان عربی نیست.
۲. پشتیبانی از مصاحف معتبر:
شامل نسخههای کامل قرائتهای حفص و ورش، برگرفته از چاپهای رسمی مجمع ملک فهد.
۳. تنوع زبانی گسترده:
پشتیبانی از بیش از ۳۴ زبان بینالمللی برای دسترسی آسان همه کاربران در سراسر جهان.
۴. منابع تفسیری و ترجمهای غنی:
بیش از ۱۸۴ منبع تفسیر و ترجمه از مفسران و مترجمان برجسته، برای درک عمیقتر مفاهیم آیات.
۵. مجموعهای از قاریان برجسته جهان اسلام:
بیش از ۶۴ قاری مشهور جهانی با قرائتهای حرفهای و باکیفیت صوتی بالا.
۶. حالت آفلاین:
امکان دانلود تلاوتها، ترجمهها و تفاسیر برای استفاده بدون نیاز به اینترنت، در هر مکان و زمان.
۷. موتور جستوجوی پیشرفته:
جستوجوی سریع و دقیق در آیات، سورهها و واژهها برای دسترسی آسان به محتوای مورد نظر.
۸. قابلیت نشانهگذاری (Bookmark):
ذخیره مکان تلاوت و بازگشت آسان به ادامه آن در هر زمان.
۹. برنامههای ختم قرآن:
مدیریت و پیگیری پیشرفت ختم شخصی با برنامههای منظم و هوشمند.
۱۰. دو حالت نمایش متنوع:
انتخاب بین نمای کامل مصحف یا نمای فهرستی تعاملی بر اساس سلیقه کاربر.
۱۱. جستوجوی هوشمند بر پایه املا و واژه:
یافتن سریع آیات با دقت بالا، حتی در صورت تفاوتهای جزئی در نوشتار یا املای واژهها.
۱۲. ورقزدن خودکار صفحات:
برای تجربهای روان و بیوقفه در قرائت و تلاوت قرآن کریم.
۱۳. یادداشتها و تأملات شخصی:
ثبت نکات، برداشتها و تأملات تدبری درباره هر آیه برای بهرهمندی معنوی بیشتر.
۱۴. اشتراکگذاری آیات همراه با تفسیر:
امکان اشتراک آیات و توضیحات تفسیری در قالب تصویر، برای نشر زیباییهای کلام وحی در فضای مجازی.
---
🌿 در نتیجه
اپلیکیشن وحی، تنها یک برنامه قرآنی نیست؛ بلکه یک تجربه عمیق و زنده از ارتباط با کلام خداوند است — ترکیبی از زیبایی، دانش، و فناوری در خدمت فهم قرآن.
انشاءالله با «وحی»، تلاوت قرآن نهتنها آسانتر، بلکه آگاهانهتر، دلنشینتر و تأملبرانگیزتر خواهد بود.
اکنون میتوانید این اپلیکیشن کاربردی و مفید را بهصورت رایگان دریافت کنید:
📱 دانلود از Google Play: [دریافت]
🍎 دانلود از App Store: [دریافت]
مردی از اهل شام بود که نیرومند و دلیر به شمار میرفت و گاهگاه به دیدار عمر بن خطّاب رضي الله عنه میآمد.
مدّتی از او خبری نشد. عمر احوالش را جویا شد. آشنایان گفتند:
«ای امیرالمؤمنین، گرفتار شرابخواری شده است!»
عمر، کاتب خود را فراخواند و فرمود بنویسد:
«از عمر بن خطّاب به فلان بن فلان،
سلام بر تو.
ستایش خدایی را سزاست که جز او هیچکس شایستهی پرستش نیست؛
او آمرزندهی گناه، پذیرندهی توبه، سختکیفر و صاحب نعمت است؛
هیچ معبودی (به حق) جز او نیست، بازگشت به سوی اوست:
(غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِي الطَّوْلِ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِير [غافر : ۳]).»
سپس عمر به یارانش گفت:
«برای برادرتان دعا کنید تا خداوند دلش را به سوی حق بازگرداند و توبهاش را بپذیرد.»
وقتی نامهی خلیفهی عادل به دست آن مرد رسید، آن را خواند و پیوسته با خود میگفت:
غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ
«آمرزندهی گناه، پذیرندهی توبه، سختکیفر...
مرا از عذابش بیم داده و در عین حال، وعدهی بخشش داده است!»
این را میگفت و اشک میریخت تا آنکه توبه کرد و از شراب دست کشید و دیگر بدان بازنگشت.
چون خبرِ توبهی آن مرد شامی به عمر فاروق رسید، شادمان شد و گفت:
«شما نیز چنین باشید؛ هرگاه برادرتان دچار لغزشی شد، او را راهنمایی کنید و به راه درست بازگردانید. از خدا بخواهید توفیق توبه را نصیبش گرداند، و مبادا شیطان را بر ضدّ برادرتان یاری کنید.»
تفسیر ابن کثیر، ذیل آیه ۳ سوره غافر.
"مردانی که خداوند درباره [و در شأن] آنها قرآن نازل کرد."
مَرثَد بن أبی مرثد الغنوی - رضي الله عنه - مردی شجاع، درستکردار و وفادار بود. پیش از اسلام در مکه میزیست و با زنی مشرک و بدکاره از آن شهر، به نام «عَناق»، سابقهی دوستی و رابطهی نامشروع داشت. اما هنگامی که نور اسلام در مکه تابید، قلبش به حق گرایید و ایمان آورد و همراه پیامبر خدا ﷺ به مدینه هجرت کرد.
روزی رسول خدا ﷺ او را به مأموریتی بسیار دشوار فرستاد: باید شبانه به مکه میرفت تا چند تن از مسلمانانی را که هنوز در بند مشرکین بودند آزاد کرده و پنهانی به مدینه بازگرداند. مرثد بیدرنگ پذیرفت؛ چراکه از مردان فداکار و شجاع پیامبر بود و ایمانش در برابر هیچ خطری نمیلرزید.
مرثد شبانه وارد مکه شد و در سایهی کوهها پنهان گشت تا شناخته نشود. در همان هنگام، ناگهان صدایی آشنا شنید:
«مرثد! تویی؟»
برگشت و دید عناق است. او هنوز مرثد را به یاد داشت. به او گفت: «بیا، امشب نزد من بمان!»
مرثد با آرامی پاسخ داد: «عناق! خداوند زنا را حرام کرده است.»
عناق که به مرادش نرسید، خشمگین شد و با فریاد مردم قریش را خبر کرد:
«ای مردم! این همان مردی است که اسیران شما را آزاد کرده و با خود میبرد!»
مشرکین از هر سو به دنبالش تاختند. مرثد، با زیرکی در تاریکی پنهان شد و خود را از چنگ آنان رهانید. تا فروکش کردن جستوجو، در میان سایهی کوهها ماند، سپس یکی از مسلمانان اسیر را برداشت و شبانه از مکه بیرون برد و او را به مدینه رساند.
وقتی به مدینه رسید، نزد پیامبر خدا ﷺ رفت و ماجرا را تعریف کرد؛ از مأموریت و نجات اسیر گرفته تا دیدار با عناق. سپس پرسید:
«یا رسولالله، آیا اجازه میدهی با عناق ازدواج کنم؟»
دو بار سؤالش را تکرار کرد. پیامبر ﷺ چیزی نفرمودند تا آنکه این آیه نازل شد؛ آیهای از سورهی نور:
{الزَّانِي لَا يَنكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَٰلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}
یعنی: «مرد زناکار جز با زن زناکار یا مشرک ازدواج نمی کند، و زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک به ازدواج خود در نمیآورد، و این (امر) بر مؤمنان حرام شده است.» [النور : ۳]
سپس پیامبر ﷺ به مرثد فرمود که ازدواج با آن زن برای او روا نیست.
مرثد هم فوراً و بی چون و چرا، با فروتنی و ایمان پذیرفت و اطاعت کرد.
مرثد پس از آن، از یاران دلاور در میدانهای جهاد ماند و در راه خدا پایدار بود. او نمونهی انسانی است که در میان خواستههای نفس و فرمان الهی، راه بندگی را برگزید؛ ایمانی راستین که در برابر عشق و گذشته استوار ماند، و قلبی که پاکی و رضای خدا را بر هر میل و خواهش شخصی مقدم داشت.
آمرزش گناهان، فرزند و اموال بسیار، باران و باغهای سیراب و سرسبز و پرثمر میخواهی؟
زیاد استغفار کن و همواره بگو: «أستغفر الله».
فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا
پس (به آنها) گفتم: «از پروردگار خویش آمرزش بخواهید، بیگمان او بسیار آمرزنده است. [نوح : ۱۰]
يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا
تا از آسمان (باران) پیدرپی بر شما بفرستد. [نوح : ۱۱]
وَيُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا
و شما را با اموال و فرزندان بسیار مدد کند، به شما باغهای (سرسبز) بدهد، و برای شما نهرهای (جاری) قرار دهد. [نوح : ۱۲]
یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ
ای روح آرام یافته.
ارْجِعِی إِلَىٰ رَبِّکِ رَاضِیَةً مَّرْضِیَّةً
به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که تو [از پاداشِ الله] راضی هستی، و او از [اعمال] تو راضی است. [الفجر : ۲۷-۲۸]
امام قرطبی در تفسیر آیهی «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّة» مینویسد که:
"وَالنَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ: السَّاكِنَةُ الْمُوقِنَةُ، أَيْقَنَتْ أَنَّ اللَّهَ رَبَّهَا، فَأَخْبَتَتْ لِذَلِكَ."
«مقصود از نفس مطمئنه آن روحی است که به آرامش و سکون حقیقی دست یافته، به ربوبیّت خداوند یقین کامل دارد و در پرتو این عقیده، با اخلاص قلبی و فروتنی در مسیر بندگی خدا گام برمیدارد.»
تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص ۵۷.
وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا
و (بندگان خاصِ الله رحمان) کسانی (هستند) که شب را برای پروردگارشان سجدهکنان و قیامکنان میگذرانند. [الفرقان/۶۴]
ابن عباس رضي الله عنهما در تفسیر این آیه میفرماید:
«من صلی رکعتین أو أکثر بعد العشاء فقد بات لله ساجدًا أو قائمًا.»
هر فردی که بعد از نماز عشاء دو رکعت یا بیشتر بهجای بیاورد، مسلماً (مشمول آیه شده و) شب را برای الله سبحانه و تعالی در سجده و قیام سپری کرده است.
تفسیر قرطبی، ج ۱۳، ص ۷۲.
مشکلات داری؟
یکی از راهحلهاش: 👇👇👇
علت:
«فَأَمَّا مَنْ أَعْطَىٰ وَاتَّقَىٰ»
پس اما کسی که (در راه خدا) بخشید و پرهیزگاری کرد.
حاصل:
«فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَىٰ»
پس ما او را برای (راه) آسان توفیق میدهیم. [اللیل: آیات ۵ و ۷]
از امّ سلمه رضياللهعنها روایت است که:
هنگامی که آیهی:
﴿يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ﴾
(ای پیامبر ! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو) «چادرهای خود را بر خویش فرو افکنند، (و با آن سر و صورت و سینه هایشان را بپوشانند) [سوره احزاب، آیه ۵۹]
نازل شد،
خرجَ نساءُ الأنصارِ كأنَّ علَى رؤوسِهِنَّ الغِربانَ منَ الأَكْسِيَة.
زنان انصار چنان از خانه بیرون آمدند که گویی کلاغهایی بر سرشان نشسته،
از بس که پوششهایشان سیاه و یکدست بود.
سنن أبي داود (۶/ ۱۹۷) (۴۱۰۱).
صاحب کتاب عون المعبود في شرح سنن أبي داود در شرح عبارت:
كأن على رءوسهن الغربان (گویی بر سرشان کلاغهایی بود) چنین گفته است:
( كأن على رءوسهن الغربان ) : جمع غراب ( من الأكسية ) : جمع كساء شبهت الخُمُر [ جمع خمار ] في سوادها بالغراب .
هذا ولا يُشترط اللون الأسود في حجاب المرأة ولكنه قد يكون أجود في السّتر من غيره.
مراد از «الغربان»، جمع غراب (کلاغ) است،
و مراد از «الأَكْسِیَة»، جمع کساء (روپوش یا چادر).
در این جمله، خُمُر (جمع خمار، یعنی روسریها یا پوششهای سر)
به سبب سیاهیرنگشان، به کلاغ تشبیه شدهاند.
و آنگاه میافزاید:
اگرچه در پوشش زن، رنگ سیاه شرط واجب نیست،
اما این رنگ از دیگر رنگها در پوشاندن و پوششدهی، مناسبتر و کارآمدتر است.
پینوشت:
معمولاً در بحث پیرامون موضوع حجاب، چه در مصادیق حجاب ناقص (که زمینهساز معاصی نیز هست) و چه در حجاب کامل و مطابق با خواست و دستور شریعت، با چند طیف فکری مواجهایم:
۱. گروهی که بهصورت علنی با اسلام و آموزههای آن ـ از جمله حجاب ـ دشمنی و عناد دارند.
۲. کسانی که هرچند ظاهرِ عنادشان پنهان است، اما با سوءاستفاده از ناآگاهی و کماطلاعی دینیِ جامعه، و از طریق تحریف، تقطیع و تفسیر به رأیِ آیات و روایات، درصدد نفی حکم حجاباند.
۳. افراد ناآگاه و خودباختهای از میان مسلمانان، که یا به شیوهای ناجوانمردانه و از سر جهل، آیات را تلبیس میکنند، باطل را در پوشش حق عرضه میدارند، و دلهای ناآگاه را به بیراهه میکشانند، یا کسانی که به دلیل ناتوانی در تطبیق روایات صحیح با زیست فردی و اجتماعی، منکر حجیت حدیث میشوند و خود را ناحق «قرآنی» مینامند؛ در حالی که تفصیل و صورتبندی بسیاری از احکام شرعی، تنها در سنت و حدیث محفوظ است.
۴. و سرانجام، گروهی دیگر که در خودباختگی با دستهی پیشین شریکاند، اما با تظاهر به میانهروی و ادعای اعتدالگراییِ ساختگی (که عملاً با شریعت در تضاد است)، حقیقت را پنهان میکنند. آنان ذرهبین شبهه بهدست گرفتهاند تا شاید بتوانند با تحریف معنای یک روایت یا مصادره به مطلوب، استدلالی نادرست برای اقناع همفکران خود یا عوام جامعه فراهم آورند.
در مسیر فهم دین و حدود شریعت، باید به زنان و مردانی اقتدا کرد که شاهد نزول وحی بر پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه وسلم بودند؛ همانهایی که بیهیچ تعلل و سستی، گامبهگام و جزءبهجزء، در پی رضایت خداوند، اجر اخروی، و دوری از بدعت و گناه، احکام الهی را بهتمامی بهجا میآوردند. باید به سیرهی خاندان و صحابهی شریف رسول خدا صلی الله علیه وسلم و رضي الله عنهم أجمعین رجوع کرد؛ آنان که معیار دینداری را در عمل معنا کردند، نه در ظاهرسازی و جدل.
خداوند در قرآن به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم میفرماید:
قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ
«به زنان مؤمن بگو چشمهای خود را (از نگاه به نامحرم) فرو گیرند.» (سوره نور، آیه ۳۱)
ابن کثیر رحمهالله در تفسیر این آیه مینویسد:
هذا أمر من الله تعالى للنساء المؤمنات ، وغيرة منه لأزواجهن ، عباده المؤمنين ، وتمييز لهن عن صفة نساء الجاهلية وفعال المشركات .
«این فرمانی است از سوی خداوند متعال برای زنانِ مؤمن، و نیز بیانگر غیرت الهی نسبت به همسرانِ آنان، بندگانِ مؤمن اوست؛ و نیز وسیلهای برای متمایز ساختن آنان از ویژگیهای زنانِ جاهلیت و رفتارهای زنان مشرک.»
فقوله تعالى : ( وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ) أي : عما حرم الله عليهن من النظر إلى غير أزواجهن . ولهذا ذهب [ كثير من العلماء ] إلى أنه : لا يجوز للمرأة أن تنظر إلى الأجانب بشهوة ولا بغير شهوة أصلا . واحتج كثير منهم بما رواه أبو داود والترمذي ، من حديث الزهري ، عن نبهان - مولى أم سلمة - أنه حدثه : أن أم سلمة حدثته : أنها كانت عند رسول الله صلى الله عليه وسلم وميمونة ، قالت : فبينما نحن عنده أقبل ابن أم مكتوم ، فدخل عليه ، وذلك بعدما أمرنا بالحجاب ، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " احتجبا منه " فقلت : يا رسول الله ، أليس هو أعمى لا يبصرنا ولا يعرفنا؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " أو عمياوان أنتما؟ ألستما تبصرانه " .
ثم قال الترمذي : هذا حديث حسن صحيح
«در مورد فرمایش خداوند متعال که میفرماید:
وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن
«و به زنان مؤمن بگو چشمهای خود را (از نگاه به نامحرم) فرو گیرند.»(سورهی نور، آیهی ۳۱)
یعنی:
از آنچه خداوند نگاه کردن به آن را بر آنان حرام کرده، چشمپوشی کنند؛
از جمله، نگاه به مردان بیگانهای که همسر آنان نیستند.
و به همین دلیل، بسیاری از علما بر این نظرند که:
برای زن جایز نیست که به مردان نامحرم نگاه کند،
خواه با شهوت و خواه بیهیچ قصد شهوت، در هر حال جایز نیست.
و گروه زیادی از علما به این روایت برای اثبات نظر خود استدلال کردهاند؛
روایتی که ابو داود و ترمذی نقل کردهاند، از طریق زهری، از نُبهان ـ غلام آزادشدهی امّسلمه ـ
که او از امّسلمه، همسر پیامبر، روایت کرده که گفت:
ما (یعنی من و میمونه) نزد رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم بودیم. در همین هنگام، ابناممکتوم وارد شد، و این در زمانی بود که دستور حجاب به ما داده شده بود. پیامبر خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: "خودتان را از او بپوشانید (حجاب کنید)."
من گفتم: ای رسول خدا! مگر او نابینا نیست؟ ما را نمیبیند و نمیشناسد.
پیامبر خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: "مگر شما دو نفر هم نابینا هستید؟ آیا او را نمیبینید؟"
و ترمذی در پایان میگوید:
این حدیث، حسن و صحیح است.»
امام ابن کثیر رحمهالله در تفسیر این آیه:
لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا
(به یقین دشمن ترین مردم نسبت به مؤمنان را؛ یهود ومشرکان خواهی یافت)،
مینویسد:
ما ذٰكَ إِلَّا لِأَنَّ كُفْرَ اليَهُودِ عِنادٌ وَجُحُودٌ وَمُبَاهَتَةٌ لِلْحَقِّ، وَغَمْطٌ لِلنَّاسِ، وَتَنَقُّصٌ بِحَمَلَةِ الْعِلْمِ. وَلِهٰذَا قَتَلُوا كَثِيرًا مِنَ الْأَنْبِيَاءِ، حَتَّى هَمُّوا بِقَتْلِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرَ مَرَّةٍ، وَسَحَرُوهُ، وَأَلَّبُوا عَلَيْهِ أَشْبَاهَهُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ – عَلَيْهِمْ لَعَائِنُ اللهِ الْمُتَتَابِعَةُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.
جز به این دلیل نیست که کفر یهود، برخاسته از لجاجت، انکار آگاهانه، ستیز با حقیقت، تحقیر مردم، و کوچک شمردن حاملان علم است. از همین رو بود که آنان بسیاری از پیامبران را به قتل رساندند، و حتی بارها قصد جان پیامبر خدا ـ صلی الله علیه و سلم ـ را کردند، او را سحر نمودند، و همکیشان مشرک خود را بر ضد او شوراندند. ـ لعنتهای پیدرپی خدا تا روز قیامت بر آنان باد.
تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص ۱۵۰.
"وَذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَىٰ فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ"
و ذوالنون (= یونس) را (به یاد آور) هنگامی که خشمگین (از میان قومش) رفت، پس چنین پنداشت که ما هرگز بر او تنگ نمی گیریم، پس (وقتی که در شکم ماهی فرو رفت) در تاریکیها ندا داد که:«(خداوندا !) هیچ معبودی جز تو نیست، تو منزهی! بی گمان من از ستمکاران بودم».
"فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ"
پس دعای او را اجابت کردیم، و از اندوه نجاتش دادیم، و این گونه مؤمنان را نجات می دهیم.[آیات ۸۷و۸۸ سوره انبیاء]
خداوند یونس (علیهالسلام) را به سوی مردم نینوا در عراق فرستاد. او، مانند تمامی پیامبران، قومش را به توحید و یکتاپرستی و اجتناب از شرک دعوت کرد، اما آنان از پذیرش این دعوت سر باز زدند. یونس (علیهالسلام) که از سرسختی و نافرمانی آنان به ستوه آمده بود، اعلام کرد که عذاب الهی در عرض سه روز بر آنان نازل خواهد شد.
پس از گذشت این سه روز، یونس پیش از آنکه خداوند به او فرمان خروج دهد، از میان قوم خود خارج شد. هنوز فاصلهی زیادی از شهر نگرفته بود که نشانههای عذاب ظاهر شد. ترس و وحشت وجود قومش را فرا گرفت و آنان دریافتند که هشدارهای یونس حقیقت داشته است. یقین کردند که عذاب الهی بر آنان نازل خواهد شد، همانگونه که امتهای پیشین را به سبب نافرمانیشان گرفتار ساخته بود.
در این لحظه، در دلهایشان نور ایمان تابید. آنان با هم تصمیم گرفتند که از گناهانشان توبه کنند، خداوند را به یگانگی بپذیرند و از شرک و خطاهای گذشتهشان استغفار نمایند. پس، همهی مردم، از مرد و زن گرفته تا کودکان و حتی چارپایان، به بلندیهای کوهها رفتند و با ناله و زاری به درگاه خداوند دعا کردند.
این توبهی صادقانه سبب شد که خداوند رحمتش را بر آنان بگستراند و عذاب را از ایشان دور سازد. آنان که اکنون ایمان آورده بودند، در انتظار بازگشت پیامبرشان بودند تا او را دوباره در میان خود ببینند.
اما یونس (علیهالسلام) که از واکنش اولیهی آنان دلگیر شده بود قومش را ترک کرده بود. او راه خود را ادامه داد و به ساحل دریا رسید و سوار بر کشتی شد. اما کشتی که به دریا رسید، گرفتار طوفانی سهمگین شد.
سرنشینان کشتی که از نجات خود نا امید شده بودند، تصمیم گرفتند که برای سبکتر شدن بار کشتی، یکی از افراد را به دریا بیندازند. آنان قرعه کشیدند و نام یونس (علیهالسلام) بیرون آمد. اما چون او را مردی نیکوکار و شایسته میدانستند، از این کار خودداری کردند. بار دیگر قرعه انداختند و باز هم نام او درآمد. سومین بار نیز همین اتفاق افتاد.
"فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ"
پس (اهل کشتی) قرعه زدند، پس (قرعه بنام او افتاد و) مغلوب شد.[آیه ۱۴۱ صافّات]
یونس (علیهالسلام) دریافت که این ماجرا تصادفی نیست و حکمتی الهی در آن نهفته است. او فهمید که ترک قومش بدون اجازهی خداوند، اشتباهی بزرگ بوده است. پس، خود را به دریا افکند و به خداوند توکل کرد.
خداوند به یک نهنگ بزرگ فرمان داد که او را ببلعد، اما به جسمش آسیبی نرساند. یونس در شکم نهنگ گرفتار شد. نهنگ در دل دریا غوطهور شد و او را در تاریکیهای مطلق فرو برد. در این شرایط، دل یونس (علیهالسلام) از اندوه لبریز شد و با خلوص نیت به درگاه خداوند دعا کرد:
"لا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ"
"(خداوندا !) هیچ معبودی جز تو نیست، تو منزهی! بی گمان من از ستمکاران بودم " (سورهی انبیاء، آیهی ۸۷)
خداوند دعای او را پذیرفت و به نهنگ فرمان داد که او را در ساحل رها کند. یونس، که بسیار ضعیف و بیمار شده بود، روی زمین افتاد. اما خداوند به لطف خود درختی از کدو برایش رویاند تا از سایهی آن بهره ببرد و از میوهاش تغذیه کند. بهتدریج سلامتی خود را باز یافت و خداوند به او وحی کرد که به سوی قومش بازگردد، زیرا آنان توبه کرده و ایمان آورده بودند.
یونس به میان قومش بازگشت و مشاهده کرد که آنان بتپرستی را کنار گذاشته و به پرستش خدای یگانه روی آوردهاند. مردم با شوق و محبت از پیامبرشان استقبال کردند و یونس در میان آنان ماند تا به هدایت و راهنماییشان ادامه دهد.
درسهایی از این داستان
اگر کسی با اخلاص و از ته دل توبه کند، خداوند توبهاش را میپذیرد و گرفتاریهایش را برطرف میکند. همانطور که دربارهی قوم یونس فرمود:
"فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَىٰ حِينٍ"
"پس چرا هیچ شهر( وآبادی ) ایمان نیاورد که ایمانشان سودشان دهد ، مگر قوم یونس، چون ایمان آوردند عذاب رسوا کننده را درزندگی دنیا از آنها بر طرف کردیم ، و تا مدتی معین آنها را بهرمند ساختیم." [یونس: ۹۸]
در داستان یونس آمده است:
" فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ"
"لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ"
"پس اگر او از تسبیح گویان نبود، یقیناً تا روزی که (مردم) بر انگیخته می شوند، در شکمش باقی می ماند."[الصافات: ۱۴۳-۱۴۴]
این آیات نشان میدهند که ذکر و یاد خدا، کلید نجات از گرفتاریهاست. قُرطُبی میگوید: یونس چون همیشه خدا را یاد میکرد، این عادت خوب باعث شد که نجات پیدا کند. پیامبر صلي الله عليه وسلم نیز فرمودند:
من استطاع منكم أن يكونَ له خَبيءٌ [خَبءٌ] من عملٍ صالحٍ فلْيفْعلْ
"هر کس بتواند برای خودش عمل نیکی را پنهانی ذخیره کند، این کار را انجام دهد."
[ابن أبي شيبة في ((المصنف)) (۳۵۷۶۸)، وهناد في ((الزهد)) (۲/۴۴۴)، والخطيب في ((تاريخ بغداد)) (۸/۱۷۹)]
پس باید در زندگی، کارهای نیک را خالصانه و فقط برای خدا انجام داد تا در روز نیاز، برکاتش را ببینیم.
دربارهی دعای معروف یونس (علیهالسلام):
"لا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ"
("خدایا، جز تو هیچ معبودی نیست، تو پاک و منزهی، من از ستمکاران بودم.")
آیا این دعا فقط مخصوص یونس بوده یا برای همهی مؤمنان؟
"نَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ"
"خداوند میفرماید: «او را از غم نجات دادیم و همینطور مؤمنان را نجات میدهیم.»" [انبیاء: ۸۸]
این یعنی هر مؤمنی که مثل یونس، با اخلاص و ایمان واقعی دعا کند، از مشکلات و اندوه نجات پیدا میکند.
این داستان نشان میدهد که دعا، قدرتی عظیم دارد. خداوند وعده داده که اگر بندهای او را بخواند، جوابش را میدهد:
"قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ"
"پروردگارتان فرمود: مرا بخوانید، تا شما را اجابت کنم." [غافِر: ۶۰]
بنابراین، هیچگاه از دعا غافل نشویم، چه در سختی و چه در راحتی.
امید به خدا هیچگاه از بین نمیرود، دعا همیشه راهگشاست، و ذکر خداوند میتواند ما را از تاریکیها نجات دهد.
وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ
و در (میان) مردم به حج ندا بده، تا پیاده و (سوار) بر هر (مرکب و) شتر لاغری از هر راه دوری به سوی تو بیایند.[الحج : ٢٧]
ابن کثیر رَحِمَهُ الله در تفسیر این آیه می نویسد:
وقتی ابراهیم عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلام از بنای کعبه فارغ شد، جبرئیل عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلام نزد او آمد و دستور داد تا در میان مردم برای حج بانگ برآورد.
نقل است که ابراهیم گفت:پروردگارا!
این پیام را چگونه به مردم ابلاغ کنم، درحالیکه صدای من به آنان نمیرسد؟
جبرئیل گفت: تو بانگ برآور و رساندنش بر عهده ما.
آنگاه ابراهیم عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلام بر مقام خود و بهقولی بر فراز حجرالاسود و بهقولی بر فراز صفا و بهقولی بر فراز کوه ابوقبیس برآمد و چنین ندا داد:
هان ای مردم! بدانید که پروردگار شما خانهای برای خود برگرفته و بر شما حج این خانه را فرض گردانیده پس پروردگارتان را اجابت گویید، لبیك اللهم لبیك
نقل است که: کوهها همه سر خم کردند و الله متعال صدای ابراهیم عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلام را بههمه اطراف و اکناف زمین و نیز به همه کسانی که در رحمهای مادران و پشتهای پدرانشان بودند، رسانید پس همه چیزهایی که صدای ابراهیم را شنیدند ـ اعماز سنگ و درخت و غیره ـ و همه کسانی که الله (عَزَّ وَ جَل) تا روز قیامت بر آنان مقدر کرده که به حج خانه کعبه مشرف شوند، پاسخ دادند: «لبیك اللهم لبیك: بهفرمان حاضریم بارخدایا! به فرمان حاضریم».
الله متعال در مورد ابراهیم عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلام می فرماید:
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِّلَّهِ حَنِيفًا...
به راستی ابراهیم (به تنهایی) یک امت بود ، فرمانبردار الله ، حنیف (= خالی از انحراف) بود...
سوره النَّحل آیه ۱۲۰
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا
(ای پیامبر!) بگو :«آیا شما را به زیان کارترین(مردم) در کارها، خبر دهیم .
الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا
کسانی که تلاش و کوشش شان در زندگی دنیا تباه و ضایع شده، وبا این حال گمان می کنند که کار نیک انجام می دهند».
[کهف: ۱۰۳ ـ ۱۰۴]
امام قُرطُبي رَحِمَهُ الله می فرماید:
این نشان میدهد که برخی از مردم کارهایی انجام میدهند که گمان میکنند نیکوکارند در حالی که زحمتشان به هدر رفته است. آنچه باعث به هدر رفتن تلاش میشود
۱. یا فساد اعتقاد است
۲. و یا ریاکاری.
فيه دلالة على أن من الناس من يعمل العمل وهو يظن أنه محسن وقد حبط سعيه ، والذي يوجب إحباط السعي إما فساد الاعتقاد أو المراءاة...
الجامِع لِأحکامِ القرآن
زکریّا علیهِ السّلام در دعای خود فرمود :
وَلَمْ أَكُن بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيّاً
و من (هرگز) در دعای تو، ای پروردگارم! محروم نبوده ام . [سوره مریم : آیه ۴]
ابن عُیَینة رَحِمَهُ الله می گوید :
سعدت بدعائك وإن لَمْ تعطني
یعنی: «با دعای تو خوشبختم حتی اگر [خواستهام را] عطا نکنی».
منبع:تفسیر ابن أبي حاتِم
ابن عُیَینَة رَحِمَهُ الله :
هرگز دعا را ترک نکنید،عیوب و گناهانتان مانع دعا کردنتان نشود،الله متعال دعای ابلیس که شرورترین مخلوقات است را اجابت نمود:
﴿قَالَ أَنظِرنِي إِلَىٰ يَومِ يُبعَثُونَ - قَالَ إِنَّكَ مِنَ ٱلمُنظَرِينَ﴾
(ابلیس) گفت: پروردگارا! پس مرا تا روزیکه (دوباره) برانگیخته میشوند، مهلت ده. (الله) فرمود: همانا تو از مهلت یافتگانی.
[الحِجر: ٣٧-٣٦]
پی نوشت ؛ هدف تشویق به دعا و اجتنباب از یاس و نا امیدی ست.
لا تتركوا الدعاء، ولا يمنعكم منه ما تعلمون من أنفسكم، فقد استجاب الله لإبليس وهو شر الخلق، قال:{قَالَ أَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ . قَالَ إِنَّكَ مِنَ المُنظَرِينَ}(الحجر:٣٧ - ٣٦).
شُعَب الإيمان(٢ /٥٣)
