سلیمان بن عبدالملک، خلیفهی قدرتمند اموی، از سَلَمَةُ بن دینار ــ از بزرگان تابعین ــ خواست که او را نصیحتی کند.
سلمه گفت: «نصیحتی میکنم و کوتاه هم میگویم:
"عَظِّمْ رَبَّكَ وَنَزِّهْهُ، أَنْ يَرَاكَ حَيْثُ نَهَاكَ، أَوْ يَفْقِدَكَ حَيْثُ أَمَرَكَ ".
«پروردگارت را چنان بزرگ و پاک بدان که نه تو را در جایی بیابد که از بودنت در آن نهی کرده، و نه در جایی نیابد که فرمان داده باشد در آن حضور داشته باشی.»
سنن دارِمی، ر ۶۷۳.
فضیل بن عیاض رحمهالله دربارهٔ دلیل زیبایی بهشت میگفت:
"حَسُنَتِ الْجَنَّةُ لِأَنَّ عَرْشَ رَبِّ الْعَالَمِينَ سَقْفُهَا."
بهشت زیباست، چون سقف آن، عرشِ ربالعالمین است!
صفة الجنة، ابن أبي الدنيا، شم ۱۷.
برخی گمان میکنند «میانهروی» یعنی ایستادن میان حق و باطل تا از انتقاد همه در امان بمانند!
﴿...یُرِیدُونَ أَن یَأْمَنُوکُمْ وَیَأْمَنُواْ قَوْمَهُمْ کُلَّ مَا رُدُّوَاْ إِلَى الْفِتْنِةِ أُرْکِسُواْ فِیِهَا...﴾
(میخواهند از شما آسودهخاطر و از قوم خود [نیز] ایمن باشند؛ هر بار که به فتنه بازگردانده میشوند با سر در آن فرو میروند). [نساء: ۹۱]
انسان صادق به خود رسالت نگاه میکند، اما متکبر پیروان آن را میبیند؛ اگر از آنان بدش آمد از خود رسالت نیز بدش میآید:
﴿...قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ (۷۵) قَالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِیَ آمَنتُمْ بِهِ کَافِرُونَ
«[مستضعفان] گفتند: ما به آنچه وی (صالح) بدان رسالت یافته است مؤمنیم (۷۵) کسانی که استکبار ورزیدند گفتند: ما به آنچه شما بدان ایمان آوردید کافریم». [أعراف: ۷۵-۷۶]
والدین به سبب فرزندان، و فرزندان به سبب والدین خود روزی داده میشوند. این برکتی است متقابل:
﴿...نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ...﴾ [انعام: ۱۵۱]
(ما شما (پدران) و آنان (فرزندان) را روزی میدهیم)
﴿...نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ...﴾ [اسراء: ۳۱]
(ما آنان (فرزندان) و شما (پدران) را روزی میدهیم).
| منقول است.
ملائکه تسبیح پروردگار میگویند اما برای خود استغفار نمیکنند چرا که مرتکب گناه نمیشوند:
﴿...وَالْمَلَائِکَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَیَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِی الْأَرْضِ...﴾
(و ملائکه به ستایش پروردگارشان تسبیح میگویند و برای کسانی که در زمین هستند درخواست مغفرت میکنند») [شوری: ۵]
برای کسی که گناهش بسیار است شایسته این است که استغفارش بیشتر از تسبیح باشد.
شکر نعمت از اسباب هدایت به سوی حق و پایداری بر آن است. نزدیکترین مردم به الله کسی است که بیشتر نعمت او را شکر میگزارد:
﴿شَاکِرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ﴾
(نعمتهای او را شکرگزار بود [الله نیز] او را برگزید و به راهی راست هدایتش کرد).
[نحل: ۱۲۱]
بسیاری از مردم هنگام گسترش باطل، با وجود قدرت بیان سکوت میکنند و این را پایینترین درجهٔ سلامت میدانند، حال آنکه این اشتباه است. الله تعالی میفرماید:
﴿سَمَّاعُونَ لِلْکَذِبِ﴾
(پذیرا و شنوای دروغ هستند)[مائده: ۴۲]
یعنی در برابر باطل سکوت میکنند.
نماز آرامشبخش درون و باعث اعتدال انسان و از حد خارج نشدن او به هنگام تغییرات دنیا و ناگواریهای آن است:
﴿إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا (۱۹) إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا (۲۰) وَإِذَا مَسَّهُ الْخَیْرُ مَنُوعًا (۲۱) إِلَّا الْمُصَلِّینَ﴾
«بیشک انسان بسیار آزمند [و بیتاب] آفریده شده (۱۹) اگر صدمهای به او رسد عجز و لابه کند (۲۰) وچون خیری به او رسد بخل ورزد (۲۱) به جز نمازگزاران». [معارج: ۱۹-۲۲]
امت با اقلیتی مُصلح نجات مییابد نه با اکثریتی صالح.
از رسول الله ﷺ پرسیدند: آیا با وجود آنکه صالحان در میان ما هستند هلاک خواهیم شد؟
فرمود: «آری؛ اگر ناپاکی زیاد شود» (بخاری و مسلم).
امام ذهبی رحمه الله:
در مجلس احمد بن حنبل رحمه الله تقریبا پنج هزار یا زیادتر جمع می شدند
پانصد نفر از اینها می نوشتند و بقیه از او با ادب بودن و سکوت را می آموختند....
تهذیب السیر۲/۹۴۷
امام احمد رحمه الله:
قرآن کلام الله متعال و غیر مخلوق است، به خود ضعف راه ندهید که بگوئید قرآن غیر مخلوق نیست! زیرا کلام الله متعال چیزی جدا شده از وی نیست، و هیچ چیزی از الله متعال نیز مخلوق نیست. مواظب باشید با کسانی که در این زمینه دچار بدعت شدند و یا گفتند: تلفظ ما به قرآن فقط مخلوق شده است، و یا توقف کردند و میگویند: نمیدانیم آیا مخلوق است یا غیر مخلوق بلکه کلام و سخن الله متعال است! چنین فردی بدعت گذار در دین است همانند کسی که بگوید: قرآن مخلوق است؛ با چنین افرادی در نیافتید و مناظره نکنید، و فقط بگوئید: قرآن کلام و سخن الله متعال است و آفریده شده نیست.
قَالَ أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ رحمه الله: وَالْقُرْآنُ کَلَامُ اَللَّهِ وَلَیْسَ بِمَخْلُوقٍ وَلَا یَضْعُفُ أَنْ یَقُولَ: لَیْسَ بِمَخْلُوقٍ، فَإِنَّ کَلَامَ اَللَّهِ لَیْسَ بِبَائِنٍ مِنْهُ، وَلَیْسَ مِنْهُ شَیْءٌ مَخْلُوقٌ، وَإِیَّاکَ وَمُنَاظَرَةَ مَنْ أَحْدَثَ فِیهِ، وَمَنْ قَالَ بِاللَّفْظِ وَغَیْرِهِ، وَمَنْ وَقَفَ فِیهِ، فَقَالَ: لَا أَدْرِی مَخْلُوقٌ أَوْ لَیْسَ بِمَخْلُوقٍ، وَإِنَّمَا هُوَ کَلَامُ اَللَّهِ فَهَذَا صَاحِبُ بِدْعَةٍ مِثْلُ مَنْ قَالَ: ( هُوَ مَخْلُوقٌ ). وَإِنَّمَا هُوَ کَلَامُ اَللَّهِ لَیْسَ بِمَخْلُوقٍ.
[منبع :کتاب اصول السنه]
مدینی رحمه الله:
الله متعال در زمان ارتداد، دینش را با صدیق و در زمان محنت و فتنه خلق قرآن، با احمد بن حنبل عزت بخشید.
[سیر أعلام النبلاء: ۱۹۶/۱۱]
از حسن بصری رحمه الله پرسیدند:
«آیا ابلیس (شیطان) میخوابد؟»
گفت:
"لَوْ نَامَ لَوَجَدْنَا لِذَلِكَ رَاحَةً."
«اگر میخوابید، ما به سبب آن، آرامش مییافتیم.»
الزهد لأحمد بن حنبل، ص ۲۱۶، ش ۱۵۰۶.
عاصم بن عصام بیهقی ـ رحمه الله ـ روایت میکند:
«شبی را مهمان امام احمد بن حنبل بودم. او ظرفی آب (برای وضو و تهجد) آورد و کنارم گذاشت. وقتی صبح شد، نگاه کرد و دید آب همانطور دستنخورده مانده است. با تعجب گفت:
"سُبْحَانَ الله! رَجُلٌ يَطْلُبُ العِلْمَ لاَ يَكُوْنُ لَهُ وِردٌ بِاللَّيْل."
سبحانالله! مردی در جستوجوی علم است، امّا بهرهای از عبادت شبانه ندارد!»
سیر أعلام النبلاء، جلد ۱۱، صفحه ۲۹۸.
سیدنا عثمان رضی اللہ عنه:
من بیزارم از روزی که سپری شود و در خلال آن قرآن را تلاوت نکنم.
الزهد، امام احمد، ص۱۵۹
امام احمد بن حنبل رحمه الله تعالی:
هرگاه مردی به اهل بدعت سلام کند پس (به این معناست که) او را دوست دارد.
إذَا سَلَّمَ الرَّجُلُ عَلَى الْمُبْتَدِعِ فَهُوَ یُحِبُّهُ.
طبقات الحنابلة (۱/۱۹۶)
مالک بن دینار به مغیرة بن حبیب گفت:
"يَا مُغِيرَةُ انْظُرْ كُلَّ جَلِيسٍ وَصَاحِبٍ، لَا تَسْتَفِيدُ فِي دِينِكَ مِنْهُ خَيْرًا فَانْبِذْ عَنْكَ صُحْبَتَهُ."
«ای مغیره! به هر کسی که با او مینشینی و دوستی میکنی نگاه کن؛ اگر از او در دینت هیچ فایده و خیری نمیبینی، همنشینیاش را کنار بگذار و از او دوری کن.»
الزهد لأحمد بن حنبل، ص ۲۶۰، ش ۱۸۷۷.
زنی نزد همسر (امام) اوزاعی رفت،حصیری که روی آن نماز خوانده می شد را تَر و نمناک دید
آن زن به همسر (امام) گفت:
گویا بچه ای اینجا ادرار کرده!
همسر (امام) فرمود:
نه این از اثر اشکهای شیخ در حالت سجده است و هر روز این طوری می شود.
[البدایة و النهایة (۴۴۸-۴۴۹)].
امام نووی رحمه الله:
علما اجماع (و اتفاق نظر) دارند بر نهی از اسراف کردن آب هرچند که در کنار دریا باشد.
"أجمع العلماء على النهی عن الإسراف فی الماء ولو کان على شاطئ البحر ".!
(شرح مسلم للنووی(٢٤١/٣)
_________________
